Bài học hay

https://baihochay.com

Hướng dẫn học Văn 8, Ngắm trăng

Hướng dẫn học Văn 8, Ngắm trăng
Ngắm trăng
(Hồ Chí Minh)
A. TÌM HIỂU CHUNG
I. Xuất xứ
Tháng 8-1942, Hồ Chí Minh từ Pác Bó (Cao Bằng) bí mật lên đường sang Trung Quốc để tranh thủ sự viện trợ quốc tế cho cách mạng Việt Nam, nhưng khi đến gần thị trấn Túc Vinh thì Người bị chính quyền địa phương ở đây bắt giữ, giải đi khắp gần 30 nhà giam của 13 huyện thuộc tỉnh Quảng Tây, bị đày đọa hơn một năm trời. Thời gian này, Người đã viết Nhật kí trong tù bằng thơ chữ Hán, gồm 133 bài, phần lớn là thơ tứ tuyệt. Tập thơ thể hiện một tâm hồn cao đẹp, ý chí cách mạng kiên cường và nghệ thuật thi ca đặc sắc.

II. Thể loại
Ngắm trăng là một bài thơ tứ tuyệt được trích trong tập Nhật kí trong tù.

III. Bố cục
Có thể chia bài thơ thành hai phần:
- Hai câu đầu: Hoàn cảnh "ngắm trăng" đặc biệt của nhà thơ.
- Hai câu sau: Tình yêu thiên nhiên say đắm và phong thái ung dung của người tù.

B. GIÁ TRỊ TÁC PHẨM
I. Nội dung
1. Về các câu thơ dịch:
- Câu thứ hai trong nguyên tắc có nghĩa là “Trước cảnh đẹp đêm nay biết làm thế nào?”. Câu thơ dịch dịch thành: Cảnh đẹp đêm nay, khó hững hờ làm mất đi cái xốn xang, bối rối của nhân vật trữ tình (cũng là mất đi sự lãng mạn và nhạy cảm trước thiên nhiên trong tâm hồn của Bác).
- Hai câu thơ cuối (bản dịch) cũng kém phần đăng đối hơn so với phiên âm. Hơn nữa từ nhòmngắm trong câu cuối là hai từ đồng nghĩa, khiến cho lời dịch không bảo đảm được sự cô đúc của ý tứ và thể thơ.

2. Thường người ta ngắm trăng vào những lúc thảnh thơi, thư thái. Thế nhưng đây, Hồ Chí Minh lại ngắm trăng trong một hoàn cảnh rất đặc biệt: ở trong tù. Khi Bác nói “Trong tù không rượu cũng không hoa" thì không có nghĩa là Bác đang than thở cũng không phải đó là một lời phê phán. Chỉ có thể nghĩ rằng, trước đêm trăng tuyệt đẹp ấy, Bác mong được thưởng trăng một cách trọn vẹn (và đúng là thật tiếc nếu không có rượu, có hoa). Chính việc nhớ đến rượu và hoa trong cảnh ngục tù này đã cho thấy, người tù không hề vướng bận gì về vật chất và những gian nan mà mình đang phải chịu. Người tù vẫn ung dung tự tại, vẫn thả hồn mình cùng với thiên nhiên.

3. Hai câu cuối của bài thơ chữ Hán đối nhau rất chỉnh:
Nhân hướng song tiền khán minh nguyệt,
Nguyệt tòng song kích khán thi gia.
Các từ chỉ người (nhân, thi gia) và các từ chỉ trăng (nguyệt) đặt ở hai đầu, ở giữa là cửa nhà tù (song). Thế nhưng, giữa người và trăng vẫn tìm được sự giao hoà với nhau. Cấu trúc đối này đã làm nổi bật tình cảm mãnh liệt giữa người và trăng, nổi bật sự gắn bó thân thiết của một mối quan hệ từ lâu đã trở thành tri kỉ (Bác với trăng).

4. Hình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh hiện lên trong bài thơ nổi bật ở khía cạnh người chiến sĩ không chút bận tâm về gông cùm, đói rét,...Trước khó khăn, Bác vẫn giữ được phong thái ung dung, tự tại. Bài thơ còn thể hiện nổi bật tâm hồn nghệ sĩ của Bác Hồ, một tâm hồn luôn rộng mở với thiên nhiên.

5. Nhận xét của Hoài Thanh: “Thơ Bác đầy trăng” là có ý chỉ thơ Bác có nhiều bài viết về trăng. Hơn nữa còn có nhiêu bài miêu tả trăng rất đẹp và ấn tượng, dụ:
- Các bài như: Ngắm trăng (vọng nguyệt), Trung thu, Đêm thu (Thu dạ), ... là những bài thơ nằm trong tập Nhật kí trong tù.
- Các bài như: Rằm tháng giêng (Nguyên tiêu), Cảnh khuya, Tin thắng trận (Báo tiệp),...là những bài Bác viết trong thời kì kháng chiến chống Pháp.
Cuộc ngắm trăng trong bài Vọng nguyệt giống như các cuộc ngắm trăng khác trong những bài thơ được Bác làm khi phải chịu cảnh tù đày. Song có thể nói, mỗi bài thơ Bác viết về trăng lại có những nét riêng: trăng đầy sức sống, đầy sức xuân trong Rằm tháng giêng; trăng thi vị và tri kỉ trong Báo tiệp (Tin thắng trận),... Nói chung, ở tất cả những bài này, Bác đều đã cho người đọc thấy vẻ đẹp của một tâm hồn thi sĩ, luôn mở rộng lòng để giao hoà cùng với thiên nhiên.

II. Nghệ thuật
Ngắm trăng là một bài thơ tứ tuyệt giản dị mà hàm súc. Nó đã kết hợp một cách rất hài hoà giữa những chất liệu cổ điển (từ đề tài Vọng nguyệt, các thi liệu cổ rượu, hoa, trăng đến các cấu trúc đăng đối trong hai câu sau và nhất là hình ảnh chủ thể trữ tình với các phong thái ung dung trong sự giao cảm đặc biệt với thiên nhiên) với những hơi thở mang tinh thần thời đại (một hồn thơ lạc quan, luôn hướng về ánh sáng với một khí phách cứng cỏi).

III. Ý nghĩa
Với chỉ bốn câu thơ thật giản dị hồn nhiên nhưng ngắm trăng đã cho thấy vẻ đẹp của một tâm hồn, một nhân cách lớn. Con người ấy vừa rất nghệ sĩ, nhưng cũng lại là một người chiến sĩ có bản lĩnh phi thường trước mọi gian lao.
 